Türkmenistanyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek boýunça halkara forum

TEIF 2025 — Türkmenistanyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek boýunça Halkara forum
2025-nji ýylyň 23–24-nji apreli | Kuala-Lumpur, Malaýziýa

Türkmenistanyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek boýunça Halkara forum (TEIF 2025) Kuala-Lumpur şäherinde üstünlikli tamamlandy. Bu forum Türkmenistanyň global maýa goýum dialogynyň we halkara energetika hyzmatdaşlygynyň ösüşindäki ornunyň barha artýandygyny tassyklady. Forum “Türkmenistanyň energetika geljegine maýa goýmak” mowzugy we “Maýa goýumlary birleşdirýän energiýa” şygary astynda geçirilip, 42 ýurtdan 450-den gowrak wekili — ýokary derejeli döwlet edaralarynyň wekillerini, milli we halkara energetika kompaniýalaryny, maliýe institutlaryny, tehnologik üpjün edijileri hem-de strategik hyzmatdaşlary bir ýere jemledi.

Maýa goýum dialogy üçin ýokary derejeli meýdança

TEIF 2025-iň guramaçylary hökmünde “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleri, şeýle hem Türkmenistanyň Söwda-senagat palatasy “Türkmen Energiýa Forumy” HJ bilen hyzmatdaşlykda çykyş etdi. Forum Türkmenistanyň birnäçe strategik taýdan möhüm ugurlarda maýa goýumlarynyň ileri tutulýan ugurlaryny tanyşdyrmak boýunça esasy halkara platforma öwrüldi. Ol ugurlara aşakdakylar girýär:

• energetika we tebigy serişdeler;
• ulag we aragatnaşyk;
• gurluşyk we infrastruktura;
• maliýe we senagat ösüşi.

Forum durnukly ösüş, maýa goýum hyzmatdaşlygy we uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleri boýunça konstruktiw pikir alyşmalary ýol açyp, Türkmenistanyň halkara işewür jemgyýeti bilen özara gatnaşyklaryny pugtalandyrdy. Türkmenistanyň Prezidenti, hormatly Serdar Berdimuhamedow forumyň gatnaşyjylaryna gutlaglaryny iberip, halkara hyzmatdaşlygynyň hem-de maýa goýumlaryny çekmegiň ýurduň geljekde durnukly durmuş-ykdysady ösüşini üpjün etmekdäki strategik ähmiýetini nygtady.

Giň gerimli halkara gatnaşyklary

TEIF 2025 PETRONAS, CNPC, Dragon Oil, ADNOC, XRG we Eni ýaly öňdebaryjy milli we halkara kompaniýalaryň işjeň gatnaşmagy bilen tapawutlandy. Bu ýagdaý daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň Türkmenistanyň ileri tutulýan maýa goýum taslamalaryna bolan ýokary gyzyklanmasyny görkezdi.

Ara alyp maslahatlaşmalaryň üns merkezinde “upstream” we “midstream” ugurlaryndaky esasy mümkinçilikler, şol sanda aşakdakylar boldy:

• “Galkynyş” gaz känini mundan beýläk-de ösdürmek;
• Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan (TOPH) gaz geçirijisini gurmak;
• Hazar deňziniň türkmen bölegindäki 21-nji we 23-nji deňiz bloklaryny özleşdirmek;
• “Günbatar Çeleken” känini ösdürmegiň mümkinçilikleri;
• häzirki zaman tehnologiýalaryny ulanyp, ýetgin nebit-gaz aktiwleriniň netijeli ulanylyşyny optimizasiýalaşdyrmak.

Strategik gün tertibi we esasy mowzuklar

Forumyň maksatnamasy aşakdaky ugurlara bagyşlanan strategik panel diskussiýalarynyň we tematik mejlisleriň toplumyny öz içine aldy:

• energetika we infrastruktura pudaklarynda täze maýa goýum mümkinçilikleri;
• tebigy gazy monetizasiýalaşdyrmak we sebite eksport etmek boýunça başlangyçlar;
• çuňňur gaýtadan işlemek, nebithimiýanyň ösüşi we goşmaça baha zynjyrlaryny döretmek;
• sanly transformasiýa we telekommunikasiýalaryň orny;
• durnukly ösüş, metan zyňyndylaryny azaltmak we energetika geçişi boýunça çözgütler.

Gatnaşyjylaryň aýratyn ünsüni Kuala-Lumpur şäherindäki Nebit inženerleriniň jemgyýetiniň (SPE) bölümi bilen bilelikde guralan we nebit-gaz pudagynda emeli aňyň ulanylyşyna bagyşlanan ýörite tegelek stol çekdi. Ara alyp maslahatlaşmalaryň çäginde häzirki zaman sanly çözgütleriň ornaşdyrylmagynyň operasion netijeliligi ýokarlandyrjakdygy, gözleg işleriniň netijelerini gowulandyrjakdygy we pudagyň bäsdeşlige ukyplylygyny berkitmäge mümkinçilik berjekdigi bellenildi. Bu bolsa Türkmenistanyň innowasion we geljege gönükdirilen ösüş ugruna ygrarlydygyny aýdyň görkezýär.

Şeýle hem forumyň çäginde Türkmenistanyň sanly transformasiýa babatyndaky gazananlary we ileri tutulýan ugurlary, şol sanda telekommunikasiýa pudagyndaky maýa goýum mümkinçilikleri we ýurduň özara bähbitli halkara hyzmatdaşlyga açykdygy görkezildi.

Özara ynamy berkitmek we hyzmatdaşlygy ösdürmek

Bütindünýä energetika we maýa goýum birleşigiň wekilleriniň giňden gatnaşmagy Türkmenistanyň ykdysady mümkinçiliklerine we onuň uzak möhletli maýa goýum mümkinçiliklerine ynamyň artýandygyny görkezdi. Halkara guramalaryň, ýöriteleşdirilen hyzmatdaşlaryň we pudak liderleriniň gatnaşmagy TEIF 2025-iň Türkmenistanyň Aziýa-Okeaniýa sebitiniň bazarlary we dünýä maýa goýum jemgyýeti bilen baglanyşýan möhüm maýa goýum platformasy hökmünde abraýyny has-da artdyrdy.

Geljege nazar: TEIF 2026

TEIF 2025 ýokary derejeli ikitaraplaýyn duşuşyklaryň we türkmen hem-de daşary ýurt wekilleri arasynda mazmunly hünär dialogynyň geçirilmegi bilen tamamlandy. Gatnaşyjylar forumyň Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň esasy pudaklarynda hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny berkitmek hem-de maýa goýum mümkinçiliklerini giňeltmek üçin netijeli platforma hökmünde amaly ähmiýetini nygtadylar.

Aýratyn bellemek gerek, Kuala-Lumpur şäherinde geçirilen Forum anyk netijeler bilen utgaşdy: onuň çäklerinde Türkmenistanyň Döwlet konserni «Türkmennebit» bilen PETRONAS Carigali kompaniýasynyň arasynda özara düşünişmek hakynda ähtnama gol çekilendigini aýratyn bellemek gerek. Bu resminama Hazar deňziniň türkmen bölegindäki 11, 12, 16, 21 we 23 deňiz bloklarynda gözleg işleriniň geçirilmegini göz öňünde tutýar.

Soňky döwürde PETRONAS, XRG Energy we “Hazarnebit” kompaniýalarynyň gatnaşmagynda Hazar deňziniň türkmen bölegindäki I blok boýunça hem ylalaşyk baglaşyldy. Bu ýagdaý TEIF-iň strategik pikir alyşmalardan anyk ylalaşyklaryň durmuşa geçirilmegini üpjün edýän täsirli maýa goýum platformasy hökmünde netijeliligini tassyklady.

Guramaçylyk komiteti TEIF 2025-iň üstünlikli geçirilmegine goşant goşan wekilleriň, çykyş edijileriň, hyzmatdaşlaryň we hemaýatkärleriň ählisine çuňňur hoşallygyny bildirýär hem-de Kuala-Lumpurda gazanylan oňyn depgini mundan beýläk-de berkitmek maksady bilen TEIF 2026-a taýýarlyk işleriniň eýýäm başlandygyny tassyklaýar.